Als je vanuit de rijke historische binnensteden van Dresden en Leipzig de buitenwijken van deze steden in rijdt, dan heerst er nog altijd de grauwheid en uitzichtloosheid van het vroegere Oost-Duitsland. Als je vanavond hier de schouwburgzaal betreedt, word je zomaar de triestheid van de communistische dictatuur van het voormalige Oostblok in gesleurd.

Het decor van 'ZOFíA', de nieuwste productie van T.r.a.s.h. laat er geen twijfel over bestaan: hier ben je in de communistische heilstaat. Enorme grijze betonnen zuilen, muur en poorten zijn synoniemen voor de triestheid van de eindeloos opgestelde woonkazernes in de verder kale landschappen van Oost-Europa. Achter dat IJzeren Gordijn leefden de bewoners, zonder hoop op toekomst.

In 'ZOFíA' ontbreekt ook de hoop, vecht het individu voor het recht van zijn bestaan. Al die individuen vormden tijdens het communisme de naamloze massa die slechts het voortbestaan van de dictatuur kon garanderen. De massa bij T.r.a.s.h. wordt gevormd door zeven eenlingen. Zij laten op overrompelende wijze zien en horen hoe binnen ideologieën geen plaats is voor identiteit. Ongeacht of zo'n ideologie wordt bedreven in Oost-Europa, Zuid-Amerika, Azië of waar dan ook. Dat krijgt vorm door talloze, diep doordachte verwijzingen: eenzaamheid van het individu, groeiende verwardheid, krankzinnige leiders, tribunalen, alcoholisme, zang vanaf minaretten, vergeefse hang naar vrijheid. En vrolijkheid die slechts door de dictatuur is toegestaan.

Met 'ZOFíA' slaat T.r.a.s.h. een nieuwe weg in. De voorstelling is doordrenkt van tekst, de gooi- en smijtpartijen zijn grotendeels uitgebannen, het theatrale deel heeft een voorhoedepositie ingenomen. Nieuw is ook de bewegingstaal, die nóg meer is ontrukt aan het dagelijks leven, maar dan wel van de ongelukkige kant ervan. Dansers bewegen schokkend, houterig, waanzinnig, stampvoetend en bovendien: ze declameren, zingen en acteren dat het een lieve lust is. T.r.a.s.h. dat slechts kan bestaan door choreografe Kristel van Issum, componist Arthur van der Kuip, decorbouwer Paul van Weert en assistent-choreograaf Guilherme Miotto, is in 'ZOFiA' nog meer in zichzelf opgegaan. Zonder de ander was niets mogelijk geweest.

In het grijze, deerniswekkende decor, zorgen prachtige kostuums voor kleurrijke accenten. Een bariton, alt en sopraan vertolken op het podium de muziek: gezangen uit gesloten monden die lijken op neuriën. Een bewuste keuze, omdat de teksten van de dansers er meer ruimte door krijgen. De gezangen zijn onder meer gestoeld op Russische, Afrikaanse, Bulgaarse en Indiase muziek, maar ook op een koraal met Lutherse melodie, waaronder de componist een eigen melodie heeft geschreven. Met de keuze voor deze muziek benadrukt T.r.a.s.h. dat onderdrukkende ideologieën niet zijn beperkt tot het vroegere Oostblok.

De identiteit van iedere T.r.a.s.h.-danser, zo ongelooflijk eigen en afwijkend, tilt 'ZOFíA' naar een indrukwekkend niveau. Ulrika Kinn-Svensson, de grande dame van T.r.a.s.h. is de belichaming van het krankzinnige Oosteuropese communisme. In haar kielzog beelden de zes anderen onnavolgbaar het leven uit van mensen die geen hoop meer mogen hebben en dus ook niets meer te verliezen.

Betekent dit alles dat 'ZOFíA', ontleend aan naam van de Bulgaarse hoofdstad Sofia, een bijna anderhalf uur durende rouwstoet is door de duisterste krochten van het menselijk bestaan? Zeker niet, de indrukwekkende verbeelding van T.r.a.s.h. zorgt ervoor dat de creatie de toeschouwer ongekend kijkplezier oplevert. Ware kunst doet pijn, maar T.r.a.s.h. zorgt met een imponerende aanpak en uitvoering voor een verlichtend zalfje.

Rinus van der Heijden
danscriticus

T.r.a.s.h. tilt rauwe dans naar hoger niveau

Recensie door Ivy Harkes

Het Tilburgse dansgezelschap T.r.a.s.h. levert tijdens de preview van het in 2010 nieuw te starten festival antARTica, wederom een boeiende voorstelling af. 'Zofía' is een echte T.r.a.s.h. voorstelling, waarbij de rauwe, explosieve dans samenvloeit met tekst, muziek en decor. Met 'Zofía' laat T.r.a.s.h. tevens zien gegroeid te zijn.

De titel van de voorstelling 'Zofía' verwijst naar de laatste van de vijf ijsheiligen, de 'Koude Sofie', maar ook naar Sofia, de hoofdstad van Bulgarije. De voorstelling speelt zich dan ook af in Oost-Europa in een grauwe, trieste buitenwijk van een stad. De karakters die de dansers van T.r.a.s.h. neerzetten in deze voorstelling zijn stuk voor stuk uitvergrote waanzinnige karakters die zowel dramatisch als komisch zijn. Tekst en ook zang heeft in deze voorstelling een nog grotere rol gekregen en de karakters hebben hierdoor meer body gekregen dan in eerdere voorstellingen van T.r.a.s.h. De dans is nog steeds rauw en explosief, maar er is ook steeds meer ruimte voor zachte kanten. En met name de klassieke muziek, met invloeden uit India, Afrika, Rusland en Bulgarije, voorziet de voorstelling van een mooi randje. Het zangtrio van bariton, alt en sopraan (João Paixão, Inbal Hever en Michal Bitan) zijn dan ook van groot belang ter ondersteuning van de zeven dansers die de ongelukkige kant van de samenleving laten zien.
Met 'Zofía' laat T.r.a.s.h. zien dat ze hun eigen identiteit behouden hebben, maar ook gegroeid zijn. De anderhalf uur durende voorstelling boeit van begin tot eind en is ondanks de depressieve setting goed behapbaar en regelmatig erg grappig. Choreografe Kristel van Issum, assistent choreograaf Guilherme Miotto, componist Arthur van der Kuip en vormgever Paul van Weert hebben elkaar wederom prachtig aangevuld in deze voorstelling. T.r.a.s.h. werkt met een vaste kern dansers, waarbij met name Ulrika Kinn-Svensson een opvallende persoon is. Na een tijdje afwezig te zijn geweest in de T.r.a.s.h. producties, is ze met 'Zofía' gelukkig weer helemaal terug. Naast Kinn-Svensson zijn ook Tegest Pecht Guido, Lucie Petrušová, Jose Agudo, Agostina d'Alessandro, Alexandre Tissot en Guilherme Monteiro Miotto van de partij.
T.r.a.s.h. heeft onlangs de Dansprijs 2009 van het Prins Bernard Cultuurfonds Noord-Brabant in ontvangst mogen nemen. Met 'Zofía' bewijzen ze nogmaals hoezeer ze deze prijs verdiend hebben. In het buitenland, met name in landen als Frankrijk en Italië, heeft T.r.a.s.h. inmiddels al een goede naam opgebouwd. Het is tijd dat Nederland zich ook laat veroveren door dit unieke gezelschap.

Gezien:
'Zofía', T.r.a.s.h.
4 november 2009, Theaters Tilburg, Tilburg